Chuyển đổi số doanh nghiệp: chiến lược và lộ trình

Điều quan trọng là không xem chuyển đổi số như việc mua thêm phần mềm. Đây là quá trình đưa công nghệ vào sản phẩm, quy trình và chiến lược, đồng thời thay đổi cách con người phối hợp, ra quyết định và tạo giá trị cho khách hàng.

Chuyển đổi số thực sự là gì?

Chuyển đổi số là việc tích hợp các công nghệ dựa trên máy tính vào hoạt động của tổ chức. Với phạm vi lớn, quá trình này có thể yêu cầu bạn xem xét và tái thiết kế từ chuỗi cung ứng, quy trình làm việc, kỹ năng nhân sự, cơ cấu tổ chức đến các điểm chạm với khách hàng.

Mục tiêu không chỉ là số hóa một biểu mẫu giấy hay tự động hóa một thao tác lặp lại. Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp phản ứng tốt hơn trước nhu cầu khách hàng hiện tại, đồng thời chuẩn bị nền tảng và năng lực để tận dụng các công nghệ thay đổi nhanh trong tương lai.

Vì thế, công nghệ và văn hóa phải đi cùng nhau. Một doanh nghiệp linh hoạt cần coi sự thay đổi và bất định là điều thường trực, thay vì chờ đến khi thị trường tạo áp lực mới bắt đầu điều chỉnh.

Vì sao doanh nghiệp cần chuyển đổi số ngay từ bây giờ?

Động lực lớn nhất là nguy cơ bị phá vỡ thị trường. Những công nghệ mới có thể tạo ra mô hình kinh doanh mới, trải nghiệm khách hàng hấp dẫn hơn, sản phẩm khác biệt hơn và tốc độ phục vụ nhanh hơn.

Ví dụ quen thuộc là Blockbuster từng sở hữu khoảng 9.000 cửa hàng cho thuê băng đĩa trên toàn cầu, nhưng đã bị một mô hình cung cấp nội dung trực tuyến vượt qua. Các công ty công nghệ tài chính cũng đang thách thức tổ chức tài chính lâu đời, trong khi những nhà bán lẻ thời trang ứng dụng AI có thể cạnh tranh trực tiếp với các thương hiệu lớn.

Năm 2023, IDC ghi nhận 82% tổ chức tin rằng họ phải đầu tư vào chuyển đổi số nếu không muốn bị đối thủ bỏ lại phía sau. Nỗi lo lớn của nhiều lãnh đạo là không theo kịp tốc độ đổi mới công nghệ. Grand View Research cũng dự báo chi tiêu chuyển đổi số toàn cầu có thể đạt 4,6 nghìn tỷ USD vào năm 2030.

Những lợi ích cốt lõi khi triển khai đúng hướng

Lợi ích của chuyển đổi số khác nhau tùy mục tiêu doanh nghiệp, nhưng các kết quả thường liên kết chặt chẽ với nhau. Khi dữ liệu, quy trình và đội ngũ vận hành tốt hơn, bạn không chỉ tiết kiệm nguồn lực mà còn cải thiện khả năng phục vụ thị trường.

• Tăng hiệu suất và năng suất: Giảm thao tác thủ công, chuẩn hóa quy trình và giúp nhân sự tập trung vào việc có giá trị cao hơn.
• Quản trị nguồn lực tốt hơn: Dữ liệu và hệ thống giúp doanh nghiệp phân bổ con người, ngân sách và năng lực vận hành có cơ sở hơn.
• Tăng tính linh hoạt và khả năng chống chịu: Doanh nghiệp có thể thích ứng nhanh hơn trước thay đổi về nhu cầu, mô hình làm việc hoặc môi trường cạnh tranh.
• Cải thiện tương tác và cá nhân hóa: Hiểu khách hàng tốt hơn để tạo trải nghiệm phù hợp hơn tại từng điểm chạm.
• Phản ứng nhanh với thị trường: Rút ngắn thời gian nhận biết thay đổi và đưa ra hành động phù hợp.
• Hiện đại hóa hệ thống công nghệ: Giảm sự phụ thuộc vào nền tảng cũ đang cản trở sáng tạo và mở rộng.
• Đổi mới sản phẩm, quy trình và tốc độ ra thị trường: Tạo điều kiện thử nghiệm, cải tiến và đưa sản phẩm hoặc dịch vụ mới đến khách hàng nhanh hơn.
• Tăng doanh thu, lợi nhuận và năng lực cạnh tranh: Đây là kết quả dài hạn khi các cải tiến vận hành và trải nghiệm khách hàng được liên kết với mục tiêu kinh doanh.

Vì sao nhiều chương trình chuyển đổi số thất bại?

Lợi ích rất lớn, nhưng việc đạt được chúng không hề đơn giản. Một khảo sát của Gartner cho thấy chưa đến một phần ba doanh nghiệp đạt tiến bộ đáng kể với mục tiêu chuyển đổi số. Rào cản văn hóa và kỳ vọng khách hàng thay đổi liên tục góp phần tạo nên tỷ lệ thất bại ước tính từ 70% đến 80%.

Điểm đáng lưu ý là các thất bại này thường không bắt đầu từ việc chọn sai một công cụ. Chúng đến từ sự thiếu liên kết giữa lãnh đạo, chiến lược, năng lực đội ngũ, hạ tầng và cơ chế đo lường.

• Thiếu sự bảo trợ và cam kết rõ ràng từ cấp điều hành.
• Không có văn hóa hợp tác giữa các bộ phận.
• Thiếu nhân sự có kỹ năng phù hợp cho chuyển đổi số.
• Mục tiêu không rõ ràng hoặc không gắn với giá trị kinh doanh.
• Hạ tầng công nghệ phức tạp và hệ thống cũ khó thay thế.
• Không đánh giá đầy đủ các vấn đề liên quan đến công nghệ cần triển khai.
• Thử nghiệm nhanh nhưng không cam kết cải thiện sau khi dự án chưa đạt kết quả.
• Chạy theo xu hướng công nghệ hoặc áp dụng công nghệ không phục vụ mục tiêu chuyển đổi.
• Thiếu thống nhất trên toàn tổ chức về chiến lược kinh doanh.
• Thiếu cơ chế giám sát, mục tiêu và kết quả then chốt để đo giá trị tạo ra.

Văn hóa số là nền móng, không phải phần việc phụ

Xây dựng văn hóa chuyển đổi số thường được xem là nhiệm vụ quan trọng nhất. Lãnh đạo cần tạo môi trường khuyến khích cải tiến liên tục, nơi các bên liên quan sẵn sàng tiếp nhận thay đổi thay vì bảo vệ quy trình đã lỗi thời.

Trở ngại thường gặp là môi trường tổ chức vốn phức tạp, tư duy làm việc theo từng silo, khó tạo cam kết học hỏi liên tục và những vướng mắc trong quản trị thay đổi. Nếu không xử lý các yếu tố này, doanh nghiệp có thể sở hữu công nghệ hiện đại và quy trình hiệu quả hơn, nhưng vẫn không chuyển đổi được cách vận hành hay giá trị mình tạo ra.

Các công nghệ thúc đẩy chuyển đổi số

Không có một công nghệ duy nhất làm nên chuyển đổi số. Điều cần thiết là chọn tổ hợp công nghệ phù hợp với vấn đề kinh doanh, năng lực hiện tại và hướng phát triển của doanh nghiệp.

Công nghệ	Vai trò trong chuyển đổi số
Điện toán đám mây	Cung cấp năng lực tính toán và lưu trữ linh hoạt, đồng thời hỗ trợ các hệ thống như CRM và ERP trên nền tảng đám mây.
Công nghệ phổ thông	Giúp doanh nghiệp giảm nguồn lực cho hạ tầng cơ bản để tập trung vào các tùy biến tạo khác biệt trên thị trường.
Nền tảng di động	Cho phép công việc được thực hiện ở nhiều thời điểm và địa điểm khác nhau.
Machine Learning và AI	Kết hợp với quản trị dữ liệu để tạo insight, hỗ trợ quyết định nhanh và chính xác hơn trong bán hàng, tiếp thị và phát triển sản phẩm.
Điện toán biên	Bổ sung một lớp năng lực tính toán và lưu trữ, hữu ích trong sản xuất, y tế và bán lẻ.
IoT	Thu thập lượng dữ liệu lớn từ cảm biến trong nhiều thiết bị để phục vụ phân tích trên đám mây và tại biên.
Siêu tự động hóa	Kết hợp Machine Learning, AI, tự động hóa quy trình bằng robot và quản trị quy trình nghiệp vụ để mở rộng tự động hóa toàn doanh nghiệp.
Công nghệ mới nổi	Generative AI, blockchain, 5G, thực tế ảo và thực tế tăng cường có thể giúp doanh nghiệp tăng tốc vận hành và tạo sản phẩm, dịch vụ mới.

Xây dựng chiến lược chuyển đổi số theo lộ trình 5 bước

Chuyển đổi số cần một phương án được hoạch định cẩn thận để công nghệ phục vụ mục tiêu kinh doanh. Phạm vi có thể bắt đầu từ một quy trình cụ thể hoặc mở rộng đến việc tái tạo cả mô hình kinh doanh.

1.1 Hiểu thị trường và khách hàng

1. Xác định vị thế hiện tại của doanh nghiệp.
   • Làm rõ doanh nghiệp đang đứng ở đâu trong thị trường.
   • Nhìn nhận khách hàng hiện có và nhóm khách hàng tiềm năng.
2. Lắng nghe nhu cầu đang thay đổi.
   • Xác định các kỳ vọng mới mà sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm cần đáp ứng.
   • Dùng kết quả này làm đầu vào cho các ưu tiên chuyển đổi.

1.2 Phân tích nguy cơ và giá trị chuyển đổi

1. Phân tích hướng đi của thị trường.
   • Nhận diện nguy cơ bị phá vỡ bởi số hóa.
   • Tìm cơ hội để doanh nghiệp trở thành bên tạo ra thay đổi thay vì bị thay đổi dẫn dắt.
2. Xác định giá trị có thể tạo ra.
   • Đánh giá nội bộ về quy trình, dữ liệu, năng lực và điểm nghẽn.
   • Kết hợp với nghiên cứu bên ngoài để xác định đề xuất giá trị khả thi.

1.3 Xây dựng trạng thái tương lai và lộ trình

1. Phác thảo tầm nhìn tương lai.
   • Xác định doanh nghiệp cần trở thành gì trong tương lai.
   • Làm rõ sản phẩm và dịch vụ cần phát triển ra sao để đáp ứng nhu cầu khách hàng.
2. Lập lộ trình chuyển đổi số.
   • Chuyển tầm nhìn thành đường đi cụ thể tới trạng thái mong muốn.
   • Ưu tiên các hạng mục theo phạm vi sáng kiến và nguồn lực sẵn có.

Đội ngũ và năng lực cần có để triển khai

Đội ngũ phù hợp có thể là thành phần quan trọng nhất của một chiến lược chuyển đổi số thành công. Quá trình này bắt đầu từ cấp cao nhất, khi CEO chỉ định người chịu trách nhiệm dẫn dắt sáng kiến.

Tùy doanh nghiệp, vai trò đó có thể thuộc về Chief Digital Officer, CIO, CTO, COO hoặc một lãnh đạo được tuyển riêng cho chương trình chuyển đổi. Đội ngũ công nghệ thông tin sẽ đảm nhận phần lớn công việc lựa chọn, triển khai, kiểm thử, vận hành và mở rộng công nghệ mới.

Các vai trò quan trọng gồm kiến trúc sư đám mây, kiến trúc sư dữ liệu, quản lý sản phẩm số, lãnh đạo an toàn thông tin, Scrum Master, chuyên gia tích hợp hệ thống và kỹ sư UX. Song song với đó, lãnh đạo cần đánh giá năng lực hiện tại, từ kỹ năng nhân sự đến hạ tầng công nghệ, rồi xác định các năng lực còn thiếu và cách bổ sung chúng.

Quản trị dự án truyền thống vẫn cần thiết, nhưng các phương pháp Agile cũng quan trọng để kết nối con người, văn hóa và công nghệ trong một môi trường thay đổi liên tục.

Chuyển đổi số là một quá trình không kết thúc

Một dự án hoàn thành không đồng nghĩa với chuyển đổi số đã hoàn tất. Doanh nghiệp cần thường xuyên đánh giá lại chiến lược, điều chỉnh khi cần thiết và duy trì văn hóa thích ứng để tối đa hóa giá trị kinh doanh.

Nếu không tiếp tục thay đổi, doanh nghiệp có thể chỉ dừng ở việc hiện đại hóa bề mặt, trong khi thị trường và khách hàng đã chuyển sang một chuẩn mực mới. Năng lực quan trọng nhất là học hỏi, điều chỉnh và tiến lên một cách có chủ đích.

FAQ

Chuyển đổi số có phải chỉ là triển khai phần mềm mới không?

Không. Phần mềm và công nghệ là công cụ, còn chuyển đổi số bao gồm cả sản phẩm, quy trình, chiến lược, kỹ năng nhân sự, cơ cấu tổ chức và cách doanh nghiệp tạo giá trị cho khách hàng.

Doanh nghiệp nhỏ có thể bắt đầu chuyển đổi số từ đâu?

Bạn có thể bắt đầu từ một quy trình kinh doanh cụ thể có mục tiêu rõ ràng và phù hợp với nguồn lực hiện có. Sau đó, đánh giá giá trị tạo ra để xây dựng lộ trình mở rộng phù hợp.

Yếu tố nào quyết định thành công của chuyển đổi số?

Cam kết từ lãnh đạo, văn hóa hợp tác, mục tiêu rõ ràng, năng lực phù hợp và cơ chế đo lường giá trị đều rất quan trọng. Công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi được liên kết chặt chẽ với chiến lược kinh doanh.

Nếu bạn cần xây dựng nền tảng số ổn định để hỗ trợ tăng trưởng, dịch vụ thiết kế website và SEO của MintStack có thể giúp kết nối trải nghiệm khách hàng, dữ liệu và mục tiêu kinh doanh.